Hayvanseverlerden laboratuvar teknisyenlerine kadar hiç kimse hayvanları bilimsel testlere tabi tutmaktan hoşlanmıyor. Araştırmacılar uzun süredir hayvan dışı alternatifler arıyor. Yapay zeka (AI) sistemleri de artık bu çalışmayı hızlandırıyor.
Bu alanda yapay zekanın bir uygulaması basit ama etkili olduğu söyleniyor. Gereksiz yeni testlere olan ihtiyacı önlemek için mevcut tüm küresel hayvan testi sonuçlarını taramak için kullanılıyor.
ABD’de kar amacı gütmeyen bir kuruluş olan Sorumlu Tıp Doktorları Komitesi’nde kıdemli araştırma analisti olan Joseph Manuppello, bilim adamlarının tam olarak neyin peşinde olduklarını bulmak ve analiz etmek için onlarca yıllık verileri incelemelerinin zor olabileceğinden bu yararlıdır diye belirtiyor.
“Mevcut tüm verileri çıkarmak, sentezlemek ve bunlardan en iyi şekilde yararlanmak için ChatGPT gibi yapay zeka modellerinin uygulanması konusunda çok heyecanlıyım”
İlginizi Çekebilir: Tatlı su, Dünya’da ilk kez 4 milyar yıl önce mi ortaya çıktı?
”Yapay zeka, bilimsel makalelerden bilgi çıkarma konusunda bir insan kadar iyidir, hatta daha da iyidir”
Thomas Hartung, ABD’deki Johns Hopkins Üniversitesi‘nde toksikoloji profesörü ve aynı zamanda Hayvan Testlerine Alternatifler Merkezi’nin direktörü. Şu ifadelerde bulundu: “Yapay zeka, bilimsel makalelerden bilgi çıkarma konusunda bir insan kadar iyidir, hatta daha da iyidir.”
Mevcut hayvan testleri söz konusu olduğunda Prof Hartung, yeni kimyasalların kontrol edilmesi ihtiyacının başlıca nedenlerden biri olduğunu söylüyor. Her yıl pazara giren 1000’den fazla yeni bileşikle birlikte test edilecek çok şey var.
Prof Hartung, eğitimli yapay zeka sistemlerinin yeni bir kimyasalın toksisitesini belirlemeye başladığını belirtiyor.
Yapay zeka sistemleri elbette kimyasal güvenliği belirleme konusunda mükemmel değil. Sorunlardan biri de veri yanlılığı olarak bilinen olgudur.
Bunun bir örneği de, bir yapay zeka sisteminin ve algoritmasının ağırlıklı olarak tek bir etnik gruba ait sağlık verileri kullanılarak eğitilmiş olmasıdır.
Ancak Prof Hartung’un da işaret ettiği gibi, insan ilaçlarını hayvanlar üzerinde test etmek bazen pek işe yaramıyor.
Örneğin, artrit ilacı Vioxx hayvanlar üzerinde test aşamasını geçti. Ancak daha sonra devam etti ve çalışmaların insanlar tarafından uzun süreli kullanımının kalp krizi ve felç riskinin artmasına yol açtığını göstermesinin ardından da en sonunda satıştan çekildi.
Öte yandan, fare embriyoları için toksik olan ağrı kesici aspirin gibi yaygın olarak kullanılan bazı ilaçlar hayvan testlerinde başarısız olmuş olabilir.
Prof Hartung, bazı durumlarda da yapay zekanın hayvan testlerinden daha doğru sonuçlar verdiğini kanıtladığı sonucuna varıyor.
Gelecekteki hayvan testlerine olan ihtiyacın yerini almak üzere inşa edilen bir yapay zeka projesine AnimalGAN adı veriliyor. ABD Gıda ve İlaç İdaresi tarafından geliştirilen yazılım, farelerin herhangi bir kimyasal maddeye nasıl tepki vereceğini doğru bir şekilde belirlemeyi amaçlıyor.
AI, 1.317 tedavi senaryosunda da 6.442 gerçek fareden alınan veriler kullanılarak eğitildi.
Virtual Second Species adlı benzer bir uluslararası proje, tarihi köpek testi sonuçlarından elde edilen veriler kullanılarak eğitilen yapay zeka destekli bir sanal köpek yaratıyor.
Yapay zeka testinin önündeki en büyük zorluk, düzenleyici onay almaktır
AI testinin önündeki en büyük zorluk, düzenleyici onay almaktır. Dr Vickers “tam kabulün zaman alacağını” kabul ediyor.
Ancak Cruelty Free International baskı grubunun bilim ve düzenleyici işler direktörü Emma Grange, hayvanlar üzerinde yapılan testlerin aşamalı olarak durdurulmasını sağlamak için her türlü çabanın gösterilmesi gerektiğine karşı çıkıyor.
“Şu anda, yapay zeka gibi yeni teknolojilerin, bu tür testleri azaltmak veya iyileştirmek yerine, hayvanlar üzerinde yapılan testlerin fiilen sona erdirilmesine nasıl katkıda bulunabileceği veya katkıda bulunup bulunamayacağı açık değil.
Ancak, insan sağlığının ve çevrenin korunması için hayvanların model olarak kullanılmasının modası geçmiş bir bilim olduğunu biliyoruz ve sonuçta yapay zekanın, hayvanların herhangi bir test veya deneyde kullanılmasından uzaklaşmada bir rol oynayabileceğini umuyoruz.”
Ancak Alman ilaç şirketi Merck’in veteriner baş sorumlusu Kerstin Kleinschmidt-Dorr, hayvanlar üzerinde yapılan testlerin bir gecede ortadan kalkamayacağını belirtiyor.
“Hayvanların kullanımı gerekli ve birçok açıdan iyi nedenlerden dolayı zorunludur. Ancak bugünün gerektirdiği çözülmemiş sorunlara hayvan testi gerektirmeyen daha iyi çözümler belirleyeceğimiz bir geleceğe inanıyoruz.”
