Dünya’nın yakınında son derece nadir bulunan Einstein halkası keşfedildi.
Eylül 2023’te Avrupa Uzay Ajansı’nın (ESA) Euclid uzay teleskobu, erken bir test aşamasında Dünya’ya bazı görüntüler göndermişti.
Gök bilimci ve Euclid arşiv bilimcisi Bruno Altieri, resimleri incelerken inanılmaz derecede nadir bir şey buldu: bir galaksinin etrafında dönen bir Einstein halkası. Keşif için belirtelim ki, Pazartesi günü Astronomy and Astrophysics dergisinde yayınlanan bir çalışmada duyuruldu.
İngiltere’deki Açık Üniversite’de gök bilimci ve çalışmanın ortak yazarı olan Stephen Serjeant şu ifadeleri kullandı.
“Bu, ilk verilerimizde güzel, sıra dışı, heyecan verici ve şanslı bir keşif. Böylesine mükemmel bir Einstein halkası son derece nadirdir. Çok yakındaki bir ön plan galaksisinin çarpık uzay ve zamanından bir arka plan galaksisini görebiliyoruz.”
İlginizi Çekebilir: Türkiye’de aktif volkan var mı? Türkiye’deki volkanik dağlar hangileri?
”Einstein halkası güçlü kütle çekimsel merceklenmeye bir örnektir”
Albert Einstein, genel görelilik teorisinde, galaksi kümeleri gibi büyük kütle merkezlerinin yer çekiminin, bir kütle çekim merceği gibi davranarak diğer gök cisimlerinin ışığını bükebileceğini öngördü.
Bazen, bir yapının ışığı o kadar çarpık hale gelebilir ki, perspektife bağlı olarak birden fazla kez (ayna görüntüsü gibi) veya Einstein halkası adı verilen bir daire şeklinde görünebilir.
Euclid’in yaklaşık 100.000 güçlü kütle çekim merceği tespit etmesi beklenmesine rağmen, gök bilimciler şu anda ESA’nın bir açıklamasına göre 1.000’den az olduğunu biliyor.
Almanya’daki Max Planck Astrofizik Enstitüsü’nde astrofizikçi olan baş yazar Conor O’Riordan, şu ifadeleri belirtti.
“Einstein halkası güçlü kütle çekimsel merceklenmeye bir örnektir. Tüm güçlü mercekler özeldir, çünkü çok nadirdirler ve bilimsel olarak inanılmaz derecede faydalıdırlar. Bu mercek özellikle özeldir, çünkü Dünya’ya çok yakındır ve hizalanması onu çok güzel kılar.”
Açıklamaya göre, bu durumda Einstein halkası ilk olarak 1884’te tanımlanan NGC 6505 galaksisinin etrafında beliriyor. Dünya’dan yaklaşık 590 milyon ışık yılı uzaklıkta olan NGC 6505, astronomik olarak konuşursak nispeten yakın.
Ancak galaksinin ötesinde, 4,42 milyar ışık yılı uzaklıkta başka bir bilinmeyen parlak galaksi var. Işığını da, bize doğru gelirken NGC 6505 galaksisinin kütle çekim kuvveti tarafından çarpıtılmış halde halka şeklinde görüyoruz.
Bu tür kütle çekimsel merceklenme nedeniyle gök bilimciler, karanlık madde gibi aksi takdirde tespit edemeyeceğimiz veya göremeyeceğimiz göksel yapıların varlığını çıkarabilir.
Aslında, Euclid görevi evrenin bileşimini ve evrimini incelemek için gökyüzünün üçte birinden fazlasının 3 boyutlu bir haritasını oluşturmayı amaçlıyor. Bunun, birlikte evrenin yaklaşık yüzde 96’sını oluşturan gizemli maddeler olan karanlık madde ve karanlık enerjinin rolüne ışık tutması bekleniyor.
Bilim insanları için belirtelim ki, karanlık enerjinin evrenin hızlanan genişleme oranından sorumlu olduğunu teorileştiriyor. Ekim ayında Euclid, kozmik haritasının ilk bölümünü yayınladı.
Makaleye göre kütle çekimsel merceklerin modellenmesi, karanlık maddenin özellikleri hakkında daha fazla bilgi ortaya çıkarabilir. Bu durumda ekip, NGC 6505’in merkez bölgesinin yaklaşık yüzde 11 karanlık madde içerdiğini buldu; bu, evrenin büyük bir kısmından çok daha düşük bir oran.
