NASA’nın Perseverance keşif aracı, Mars’taki bir kraterin yamacına aylarca süren tırmanışın ardından nihayet kraterin kenarına ulaştı.
Şimdi de kırmızı gezegende daha önce hiç keşfedilmemiş 4 milyar yıllık bir manzarayla karşı karşıya. Pasadena’daki California Teknoloji Enstitüsü’nde jeokimyacı ve görevin proje bilimcisi olan Kenneth Farley, “Bunlar Güneş Sistemi’ndeki en eski kayalar arasında” diye belirtiyor.
Araştırmacılar, Jezero Krateri’nin dışındaki kayaların, Mars’ın bir zamanlar, bugün olduğundan daha sıcak ve nemliyken, dünya dışı yaşamı desteklemiş olabileceğine dair işaretler taşıdığını umuyor.
Keşif aracı için belirtelim. Yaklaşık dört yıl önce Jezero’ya indi ve o zamandan beri kraterin tabanını ve fosilleşmiş bir nehir deltasını bu tür işaretler için araştırıyor.
32 kilometrelik yolculuğu boyunca kaya örnekleri deldi ve bunlardan 15’ini karnında sakladı; şu anda karşı karşıya olduğu taze Mars arazisinden ek ilgi çekici kayalarla doldurulabilecek 11 boş tüp kaldı.
Perseverance, krater tabanına, gelecekteki bir görevin alabileceği bir “örnek deposu”nda 10 tüp yerleştirdi. NASA, örneklerden herhangi birini analiz için Dünya’ya nasıl geri getireceğini anlamaya çalışıyor; araştırmacıların yaşam belirtilerini doğrulamak için onları kapsamlı bir şekilde inceleyebilmelerinin tek yolu bu.
Bunları geri getirmenin orijinal planının 11 milyar ABD dolarına mal olacağı tahmin ediliyordu ve ajansın bütçesi böyle bir görevi desteklemiyor.
İlginizi Çekebilir: Antik Mısır tapınağında bulunan heykel Kleopatra’ya mı ait?
Mars aracının destansı yürüyüşü
Bu arada Perseverance ilerliyor. 11 Aralık’ta krater kenarına ulaşmak, keşif aracının 500 metreden fazla yüksekliğe tırmanması anlamına geliyordu; bu, Şubat 2021’de iniş yaptığı zamandan bu yana en dik tırmanışıydı.
Krater kenarı jeolojik olarak ilginç bir bölge çünkü Jezero bir zamanlar eski bir gölle doluydu ve kenarı bir zamanlar kıyı şeridi haline getirmişti.
Perseverance bu hafta Lookout Hill olarak adlandırılan bir yerde kenara ulaştığında, görev bilim insanları hem kratere hem de ötesindeki ovalara bakan bir fotoğraf çektirerek kutlama yaptı. Farley, “Nereye gittiğimizi görmek gerçekten çok güzel,” dedi.
Jezero dışında ziyaret edeceği ilk yer, araştırmacılar tarafından Cadı Fındığı Tepesi olarak adlandırılan 450 metre yüksekliğindeki bir kaya yığını. Gezginin önümüzdeki hafta buraya ulaşması bekleniyor.
Indiana, West Lafayette’deki Purdue Üniversitesi’nde jeokimyacı olan Candice Bedford, katmanlarının bölgenin jeolojik geçmişine dair ipuçları içerebileceğini söylüyor.
Perseverance buradan, büyük bir meteor Mars‘a çarptığında kırılan kayaların etrafından sıcak suyun sızdığı eski bir hidrotermal sistemi temsil edebilecek kaya sırtlarını keşfedecek.
Bölge bir noktada yaşam barındırmış olabilir veya buna elverişli olabilir. Ancak Farley, araştırmacıların yeni kayaları yorumlamalarının ve yaşam belirtileri açısından umut verici olup olmadıklarını anlamalarının biraz zaman alacağını, çünkü bunların Jezero’nun içindekilerden çok farklı olduğunu söylüyor.
Perseverance’da bulunan örnekler arasında Farley, Temmuz ayında Cheyava Şelalesi adı verilen bir bölgeden toplanan en sevdiğinin bu olduğunu söyledi. Kaya, leoparınkine benzer beneklerle kaplı, koyu kenarlı ve daha açık iç kısımlı olduğu için astrobiyolojik olarak ilgi çekici.
Dünya’da, bu tür desenlere sahip kayalar mikroplara ev sahipliği yapabilir: koyu kenarların oluşmasına neden olan kimyasal reaksiyonlar mikroorganizmalar için bir enerji kaynağı görevi görüyor.
Perseverance, gemide bulunan aletlerle Cheyava Şelalesi’ndeki kayalardaki koyu kenarların muhtemelen bir demir-fosfat malzemesi olduğunu ve lekelerin karbon içeren organik bileşikler açısından zengin olduğunu belirledi.
Organik bileşikler canlı organizmalar tarafından veya cansız süreçlerle yapılabilir. Ancak araştırmacılar, beneklenme deseni, organik bileşiklerin tespiti ve suyun bölgeden aktığına dair kanıtların birleşimi nedeniyle bu örneğin antik yaşamı ima ettiği konusunda iyimser.
”Bu, önümüzdeki yıllarda çok ama çok dikkatli bir şekilde inceleyeceğimiz bir şey”
NASA’nın Mars’tan örnek toplama konusunda baş bilim insanı ve Tempe’deki Arizona Eyalet Üniversitesi’nde gezegen bilimci olan Meenakshi Wadhwa, “Bu, önümüzdeki yıllarda çok ama çok dikkatli bir şekilde inceleyeceğimiz bir şey” diyor.
NASA’nın önümüzdeki yılın başlarında Mars’tan numune getirmek için revize edilmiş, daha az maliyetli bir plan duyurması bekleniyor.
Muhtemelen NASA merkezlerindeki çeşitli mühendislik ekiplerinin ve endüstrinin ortaya koyduğu fikirleri birleştirecek. Önemli bir özellik, numuneleri Mars yüzeyinden kaldırmak için gereken roketin boyutunu küçültmek olabilir, bu da maliyetleri düşürecek.
Washington DC’deki NASA merkezinde Mars keşfi için kıdemli bilim insanı olan Lindsay Hays, Perseverance’ın önümüzdeki yıllarda nereye gideceğinin kısmen NASA’nın hangi numune getirme yöntemini seçeceğine bağlı olacağını söylüyor.
Numuneleri teslim etmek için Jezero Krateri’ne geri dönmesi gerekebilir veya bunları eski ovalarda daha uzağa teslim edebilir.
Perseverance’a Mars’a eşlik eden ve 72 uçuş gerçekleştiren minik bir helikopter olan Ingenuity, Ocak ayında düşüp şu anda hareketsiz olmasına rağmen Perseverance’a haftalık Mars hava durumu raporları göndermeye devam ediyor. Yakında, gezgin düşen arkadaşından uzaklaştıkça iki makine arasındaki iletişim kaybolacak.
