Yalan makinesi, yalan dedektörü, poligraf

Yalan makinesi, yalan dedektörü ya da poligraf her geçen gün daha da yaygınlaşmaya devam ediyor. Bugüne dek gerçek hayatta, filmlerde ya da dizilerde yalan makinesi (yalan dedektörü) mutlaka karşınıza çıkan bir kavram olmuştur. Bu blog yazımızda yalan makinesinin ne olduğu ve nasıl çalıştığı hakkında sizlere bilgi vereceğiz.

Yalan makinesi, Poligraf ne demek?

İnsanlar pek çok zaman yalan söyler ve başkalarını aldatırlar. Genellikle doğruyu söylememek yasadan, patronlardan ya da otorite figürlerinden kaynaklı sorunlardan kaçmak için gerçekleştirilen bir eylemdir ve savunma mekanizması olarak da adlandırılabilir. Birinin yalan söyleyip söylemediğini anlamak kolay bir iş değildir ve insanlar çoğunlukla kendilerine yalan söyleyen kişi ya da kişilere kolayca inanabilir. İnsanları aldatmak her ne kadar kolay olsa da yalan makineleri yani lie detector cihazları için bu durum geçerli değildir.

Yalan makinesi, yalan dedektörü, poligraf

Yalan makinesi denince akla gelenler, genellikle film ya da dizi sahneleri ile sınırlı kalıyor. Lakin gerçek yaşamda da artık aktif bir şekilde kullanılıyor. Genellikle soruşturmalarda ihtiyaç duyulan bu makinenin bazı durumlarda iş görüşmelerinde bile kullanıldığını görmek mümkündür. Ancak elbette basit iş görüşmelerinden bahsetmiyoruz. Genel olarak hükümet işlerine başvururken bu cihaz kullanılıyor.

Yalan dedektörü olarak da adlandırabileceğimiz bu poligraf cihazı belirli sorular karşısında kişinin nasıl cevap verdiğini izlemek ve yalan söyleyip söylemediğini anlamak için kullanılıyor. Bu elbette gerçek gibi gelmeyebilir ancak cihaz kişinin vücudundaki pek çok tepkiyi ölçerek işini yapıyor ve bilimsel değerler ile çalışıyor. Peki, yalan makinesinin çalışma mekanizması nasıl?

Yalan makinesi nasıl çalışır, testi nasıl yapılır?

Yalan makineleri ile yapılan yalan testi kapsamında kişiye dört ila altı sensör bağlanır.

Yalan makinesi, yalan dedektörü, poligraf

Bu sensörlerden alınan sinyaller de dönen bir kağıt üzerine grafik şeklinde kaydedilir. Bu sensörler kişinin nabzını, terleme miktarını, nefes alış hızını, deri iletkenliğini ve kan basıncını yani tansiyonunu kayda alır. Bazı poligraf modelleri kol ve bacak hareketlerini ve göz bebeği boyutunu da kaydetme becerisine sahiptir. Yalan makinesi testi kapsamında ilk adım, kişiye üç ya da dört basit soru sormaktır. Bu sorular cevabı kesin olan sorulardır ve kişinin verdiği sinyalleri test etmek için sorulur. Sonrasında ise gerçek sorular sorulmaya başlar ve sorgulama boyunca kişinin bütün sinyalleri kağıda kaydedilir.

Poligraf testi süresi toplamda 2 saate kadar uzayabilir ve sadece uzman kişi ve teste tabii tutulan kişi bir arada kalır. Testin yapıldığı odada üçüncü bir kişi bulunmaz, bulunduğu durumlarda testin başarı yüzdesi daha aşağı çekilmiş olur. Test boyunca bir uzman sürekli olan grafikleri kontrol eder ve sinyallerin hangi durumlarda değiştiğini tespit etmeye çalışır. Genel olarak kalp atışındaki hızlanmalar, terleme ve tansiyonun giderek yükselmesi teste giren kişinin yalan söylediğinin göstergesidir.

Bu noktada iyi eğitilmiş bir uzmanı kandırmak mümkün değildir. Ancak yine de durum uzmanın yorumlamasına kaldığı için test sonuçları bazen yanıltıcı olabilir ve kesin delil olarak kabul edilmeyebilir. Aynı zamanda grafikleri kontrol eden kişi işinde ne kadar uzman olursa olsun kandırılabilir. Bu noktada teste katılan kişinin de insan hakları korunmaktadır.

Yalan makinesi, yalan dedektörü, poligraf

Bu teste sadece gönüllü olarak katılınabilir ve bununla ilgili yazılı izin alınması gerekmektedir. Bununla beraber test süresince katılımcı, tüm sorulara yanıt vermek zorunda değildir ve istediği zaman testi sonlandırabilir.

Yalan makinesini kim, nasıl buldu?

Tarihte insanların yalan söyleyip söylemediğini anlamak için pek çok yolun tercih edildiğini görmek mümkündür. Özellikle teknolojinin gelişmediği hatta var olmadığı tarihlerde bu testlerin son derece ilkel şekillerde yapıldığını söyleyebiliriz. Ancak teknolojinin gelişmesi ile birlikte yalan testleri de makineleşmeye başladı.

Makine destekli ilk yalan makinesi 1913 yılında William Mouton Marston tarafından icat edilen sistolik kan basıncı testiydi. Marston aslında Wonder Woman’ın yaratıcısı olarak adını daha fazla duyurdu diyebiliriz. Ancak Marston tarafından icat edilen bu cihaz sadece kan basıncı ile ilgileniyordu ve hataya çok açıktı. 1921 yılına geldiğimiz adli bilimci ve polis olan John Augustus Larson yalan makinesini bir adım öteye taşımayı başardı ve ortaya daha etkili bir test çıkardı.

Yalan makinesi, yalan dedektörü, poligraf

Ancak bir süre yalan dedektörü mahkeme tarafından kabul görmedi ve mucitler icatlarını yasallaştırmak için epey uğraştı. Toplum ise bu cihazları çoktan kabullenmişti. Kısa bir süre içerisinde yayılmaya başlayan bu cihazlar her ne kadar kesin sonuçlar vermiyor olsa da bankalar, fabrikalar ve devlet departmanlarında kendini göstermeye başladı ve oldukça hızlı bir şekilde toplum tarafından kabul gördü.

Yalan makinesini kandırmak mümkün mü?

Yalan makinesini kandırmak için öncelikle kişinin inanılmaz derecede soğukkanlı olması gerekir. Kendini kontrol etmeyi başarabilen biri yalan makinesini de kandırabilir. Bunun bir diğer yolu ise ilk başta sorulan rutin sorulara aşırı tepkiyle cevap vermektir. Eğer bu sorular aşırı tepkili şekilde cevaplanırsa gerçek sorulara yalan söylenildiğinde tepkiler yine aynı olacaktır. Makine de önceden kaydetmiş olduğu tepkileri yeni tepkiler ile karşılaştırdığında herhangi bir sorun görmeyecektir ve bu şekilde kandırılmış olacaktır. Elbette bu işin son derece zor olduğundan bahsetmeye gerek yok.

Bu konuda hükümetlerin özel birimlerindeki bazı çalışanlar, bu konuda özel olarak yetiştirilmektedir. Tahmin edilebileceği bu bu süreci çıkarları için kullanan kurumlar, aynı şekilde çıkarlarını korumak için de çalışmalar yapmaktadır. Bu süreçlerin nasıl işlediğini çok iyi bilen kişiler ve kurumlar, sistemi atlatmanın yolları üzerine de ciddi bir şekilde kafa yormaktadır.

Yalan makinesi nerede satılır, fiyatı ne kadardır?

Bu cihazın satışları, belirli kontroller ile yapılmaktadır ve herhangi bir mağazada bulunamayacağı gibi, herhangi bir ülkede de bulmak oldukça zordur. Şu an için ifade edilen bilgilere göre Birleşik Devletler’deki ve Rusya’daki bazı noktalarda, bu cihazın satışları gerçekleştirilmektedir.

Yalan makinesi fiyatı ise 10 bin dolar ve 15 bin dolar aralıklarında değişkenlik göstermektedir. Elbette ki daha düşük ya da daha da yüksek fiyatlara da alıcı bulmaktadır. Poligraf fiyatları, sadece cihazın kendisi ile sınırlı kalmamaktadır. Elbette ki bu cihazı kullanabilmek için, belirli uzmanlık aşalamarından geçmek gerekmektedir. Bu eğitimlerin de yine Amerika Birleşik Devletleri ve Rusya’daki bazı kurumlar tarafından verildiğini söylemek gerekiyor.

Yorumlar

Please enter your comment!
Please enter your name here