iPhone Üretim Yerinde 6 Hafta!

iPhone fabrikası kapsamında altı hafta geçiren öğrenci, yaşadıklarını anlattı. İşte "Çin'deki iPhone üretim yeri nasıl çalışıyor?" sorusunun cevabı!

iPhone Üretim Yeri

iPhone üretim yeri ile ilgili birçok farklı, kimi zaman gündemde yer alıyor. iPhone fabrikası ile ilgili pek çok spekülasyonlar da kendini gösteriyor. Her gün akşam 19:30’da işe gittiğinizi, yemek ve molalarla birlikte 12 saat boyunca çalıştığınızı hayal edin. Üstelik tek görevinizin de akıllı telefonların arkasına tek bir vida yerleştirmek olduğunu, tüm bunları da tekrar tekrar yaptığınızı düşünün. Bu süreçte ortak bir yurt odasında uyuyor ve akşamları da işinize tekrar başlıyorsunuz.

iPhone üretim yeri nasıl işliyor?

iPhone Üretim Yeri

Bahsettiğimiz bu rutin, geçtiğimiz yaz Çin yakınlarındaki bir iPhone üretim yerinde 6 hafta boyunca çalışan Dejian Zeng’in rutini. Tüm bunların Çin’de gelişmekte olan diğer ekonomilerde çalışan yüz binlerce işçinin yaşadıkları ile benzer olduğunu söylemek mümkün.

Ancak bahsettiğimiz işçilerin çoğunun aksine Zeng’in bu işi hayatını kazanmak için yapmasına gerek yoktu. Zeng, New York Üniversitesi’nde bir yüksek lisans öğrencisi ve yaz projesi için imalar devi olan Pegatron’un sahip olduğu bir fabrikada çalıştı.

Dejian Zeng 1026 yazında 6 haftasını Şanghay’ın eteklerinde yer alan bir Pegatron tesisinde harcadı. Burada yaklaşık 450 dolar ve fazla mesai ücreti kazandı ve bu sırada 7 kişi ile aynı yurt odasında kaldı. Fabrika çalışanlarının iPhone satın almadığını, ve hepsinin de Apple tarafından geliştirilen bir uygulama kullandığından bahsetti.

Pek çok teknoloji firması gibi Apple da sözleşmeli üreticileri kullanarak neredeyse tüm telefon ve bilgisayarlarını Çin’de üretiyor. Bu durum Başkan Donald Trump’ın bile gündeminde. ABD Başkanı, Apple’ın üretimini Birleşmiş Milletler’e taşımasını istiyor. Bunların yanı sıra Apple’ın uzun çalışma saatleri ve düşük ücretler nedeni ile pek çok topluluğun eleştirilerine maruz kaldığını ekleyelim.

Apple ChangShuo Pegatron fabrikasında 16 denetim yaptı ve bu denetimler sonucunda çalışma saatlerinin % 99’unun 60 saatten az olduğu, ortalamanın da 43 saat olduğu ortaya çıktı. Pegatron’daki ücretlerin de son 5 yıl içinde % 50’den fazla arttığı sonuçlar arasında yer aldı. Bu konuda Pegatron herhangi bir yorum yapmadı.

Mezun olmasının ardından Çin’deki insan hakları savunucusu bir kuruluşta çalışmak istediğini belirten Zeng, Pegatron fabrikasına çalışmak için gittiğinde grevin yakın olduğunu düşündüğünü söyledi ancak grev olmadı. Zeng de iPhone parçalarını bir araya getiren fabrika çalışanlarının günlük hayatlarını inceledi. Röportajında ise şunları söyledi:

Kif Leswing: Orada neler yaptın? Günlerin nasıl geçti?

Dejian Zeng: Başta FATP adlı bölümdeki montaj hattında çalıştım ve burada iPhone’u bir araya getiriyorduk. Bir hat yaklaşık olarak 100 istasyona sahip olabilir ve her istasyonun bir görevi var. Başta iPhone 6S üzerinde çalışıyordum ancak Ağustos ayından sonra iPhone 7’ye geçiş yaptık.

Leswing: Sadece bir vidadan mı sorumluydun?

Zeng: Evet işim buydu ve gün boyunca tekrar tekrar bunu yapıyordum.

Leswing: Bu seni delirtiyor muydu?

Zeng: İlk birkaç gün zordu çünkü montaj hattını tam anlamıyla yakalayamadım. Ancak sonrasında alıştım ve şu anda gözüm kapalı vida takabilirim.

Leswing: Her gün nerede uyandın?

Zeng: 8 kişilik bir yurt odasında uyanıyordum. Fabrikaya servisle 10 dakikada gidiyordum. Vardiya saatlerime göre uyanma saatlerim de değişti. Ancak molalar sadece 10 dakikaydı ve genellikle çalışanlar molada uyumayı tercih ediyordu.

Leswing: 10 dakikalık aradan dönünce ne yapıyordun?

Zeng: Öğle yemeği için iki saat sonra 50 dakikalık ara veriyorduk. Genellikle sebze ve et vardı ancak bazen çörek ve erişte de olabiliyordu. Meyvelerin de bazen yemeklere eklendiğini görüyorduk. Eğer yemeğinizi 50 dakikadan önce bitirirseniz biraz daha uyuma şansınız oluyordu. Ancak uyurken yakalanırsanız paranızın kesilme ihtimali var. Bu sadece uyku için geçerli değil. Aynı zamanda fabrikaya telefon getirirseniz de aynı durumda kalırsınız.

Leswing: Kampüs çevresindeki restoranlarda satılan yemekleri beğendin mi ve bunlar için para ödedin mi?

Zeng: Evet bunun için para ödenir ancak ne yediğinize bağlı olarak fiyat değişir.

Leswing: Yiyeceklerin kalitesi nasıldı?

Zeng: Buna gerçek bir cevap veremem ancak çok aç olduğum için hiç umurumda olmadı. Yine de çok kaliteli olduğunu söyleyemem.

Leswing: Öğle yemeğinde insanlarla konuştun mu?

Zeng: Eğer arkadaşlarınızla yiyorsanız bunu bazen yaparsınız. Pek çok insan genelde tek başına yemek yiyor. Çünkü öğle arasından sonra iki saat çalışıp 10 dakika mola verip tekrar iki saat çalışıyorsunuz. Doğal olarak öğle aranızı uyumaya ayırmak isteyebilirsiniz.

Leswing: Sen bu şartlarda 6 saat çalıştın.

Zeng: İki saat daha yani toplamda 8 saat çalıştıktan sonra fazla mesai yapabilirsiniz. Toplam olarak işçilerin fabrikada geçirdiği zaman 12 saattir ve buna molalarla öğle yemeği de dahildir.

Leswing: Bu aynı zamanda metal dedektöründen geçerkenki zamanı kapsıyor mu?

Zeng: Değil, bunlarla birlikte 30 dakika daha ekleniyor.

Leswing: Peki, saat sabah 07:30 ve işin bitti. Ne yaparsın?

Zeng: Yemek yer ve servisle yurda dönerim. Eğer sıcak su varsa şanslıyım demektir ve duş alıp yatarım ancak bazen sıcak su olmayabiliyor.

Leswing: Çalışanların telefonları var mı?

Zeng: Evet, yurtlarda da Wi-Fi var. Ancak internete erişmek için bazı uygulamalar indirmeniz ve sanal para kazanmak için bir şeyler gerekiyor. Bu sanal paraları internete girmek için kullanıyorsunuz. Ancak ben zamanımın çoğunu uyumaya harcıyordum.

Leswing: Orada hiç arkadaşın var mıydı?

Zeng: Evet birkaç arkadaş edindim. Ancak farklı vardiyada olursak onlarla bazen görüşmek mümkün olmuyordu.

Leswing: Orada ailesiyle birlikte kalan kişiler var mıydı?

Zeng: Evet sevgilisi ya da eşiyle kalanlar vardı ancak bunun için kampus çevresinden ev tutmanız gerekiyor ve kiralar gerçekten pahalı.

Leswing: Montaj hattındaki arkadaşlarınla neler konuştunuz?

Zeng: Aslında ilk başta onları eğitimsiz sanmıştım ama bu kesinlikle doğru değilmiş. Pek çok şey hakkında konuşabiliyorlar. Filmlerden, dizilerden ya da ailelerinden konuşabiliyorlar.

Leswing: Onlar işlerini seviyor muydu?

Zeng: Sevmiyorduk ancak nefret de etmiyorduk. Genellikle insanlar para için bu işi yapmak zorundaydı. Ancak işçiler Pegatron’un oldukça sıkı olduğunu düşünüyor. Zira bazen yüksek sesle konuşmaya bile izin yok. Bu da işçilerin sinirini bozuyor.

Leswing: Bu iş sence saygın bir iş mi? Kimse bunu bir kariyer olarak gördü mü?

Zeng: İnsanların bu işi kariyer için yapmadığını söyleyebilirim. Amaç sadece para kazanmak. Hatta şehre yeni gelen ve para kazanıp bir şeyler yapmak isteyen kişilerin ilk durağı fabrika olabilir.

Leswing: İş arkadaşlarınız Apple ürünlerini kullanıyor muydu?

Zeng: Bazı çalışanlarda vardı ancak ücretler düşük olduğu için bu sayı azdı.

Leswing: Yeni bir iPhone modeli çıkarken haberiniz oluyor muydu? Bu süreçte güvenliği artırıyorlar mıydı?

Zeng: Evet herkes yeni modelin olduğunu biliyordu. Doğal olarak metal dedektörlerin duyarlılığı artırılıyordu. Bazen Apple çalışanları üretimi incelemek için geliyordu. Çünkü yeni modelde bir hata olmaması için çok sıkı çalışmaları gerekiyordu. Aynı zamanda her şeyin temiz ve düzenli olması gerekiyordu.

Bu süreçte bir günde önüme gelen telefon sayısı oldukça azalıyordu ve telefon gelmediği sürece de konuşmamam gerekiyordu. Bu oldukça yorucu ve sıkıcıydı. Uykuda yakalanmak da oldukça tehlikeli! Uyurken yakalanan bir işçinin oturmasına izin vermemişlerdi.

Leswing: İşçiler Apple için çalıştıklarını biliyorlar mı? Apple’ın hikayesini biliyorlar mı?

Zeng: Elbette Apple ürünleri ürettiklerini biliyorlar ve kendilerini de bu sürecin bir parçası olarak kabul ediyorlar. Ancak Apple’ı bir müşteri olarak nitelendiriyorlar ancak Apple’ı anlamıyorlar. Yine de teknolojiye olan ilgilerine bağlı olarak bu durum değişiyor.

Leswing: Fazla mesai büyük bir problem gibi görünüyor. Ayrıca ödemelerin de sıkıntılı olduğu söyleniyor.

Zeng: Apple gerçekten de kurallara uyuyor. İş gününde mesai bitince 1,5 kat para alırsınız ve bu cumartesi olursa oran ikiye katlanır. Bütün ödemelerin yasal olduğunu da söylemeliyim. Ancak fazla mesailerde işçilerin seçim şansı yok ve bu oldukça kötü bir durum. Eğer bugün iyi hissetmiyor ve çalışmak istemiyorsam bunu yapmam neredeyse imkansız.

Leswing: Fazla mesaiyi de saydığımızda bu haftada 60 saatten fazla çalışmak demek oluyor değil mi?

Zeng: Ben oradayken yoğun bir sezon değildi ancak sonradan oradakilerle konuştuğumda 11 gün arka arkaya çalıştıklarını söylediler. Bu da 60 saati geçtiklerini gösteriyor.

Leswing: Pegatron işçileri neden sendikalaşmıyor?

Zeng: Bunun birkaç nedeni var ancak en önemlisi para. Eğer sendikalar para getirirse işçiler de bunu destekler. Ciro oranının çok yüksek olması da büyük bir sebep.

Leswing: Pegatron reşit olmayan işçileri çalıştırıyor mu?

Zeng: Küçük yaş işçi detayına ciddi önem veriyorlar. Özellikle güvenlik konusunda gereken bütün önlemler alınıyor.

Leswing: Peki, çalıştığın süre boyunca ne kadar para kazandın?

Zeng: Altı hafta boyunca çalıştım ve yaklaşık olarak 450 dolar kazandım ki bu bir iPhone almak için yeterli değil.

Leswing: Sence Trump’ın imalatı ABD’ye getirmeye çalışması doğru mu?

Zeng: Buna katılmıyorum çünkü Çinliler oldukça düşük fiyata çalışıyor ve Amerika’da insanların bu paralarla yetinmeyeceğine eminim.

Paylaş
Merve Öziş
Merve Öziş, 2012 yılında Anadolu Üniversitesi İngilizce İktisat bölümüne başladı ve 2013 yılından bu yana makale yazıyor. Birçok elektronik yayın yapan medyada çalışmalar yaptı. Son olarak ise özellikle Teknoloji ve Bilim ile yakından ilgileniyor ve bu konularda yayınlanan araştırmaları takip ediyor.

1 yorum