Haber Tekno Sosyal Medya
Hipersonik

Bilim

Hipersonik Hız, Limitleri Ne Kadar Zorluyor?

Hypersonic yani Hipersonik hız ve uçaklar hakkında tüm bilgiler bu yazımızda!

Eğer gerçekten yüksek bir hıza ihtiyacınız varsa sınırınız şimdilik hipersonik hız olarak görünüyor. Amerika Birleşik Devletleri saatte ortalama 9600 km hıza ulaşabilen hipersonik füzeler geliştiriyor. Geliştirilen hipersonik SR-72 isimli hava aracının ise ayrıntıları şu an için gizli tutuluyor. Çok etkileyici olduğu yadsınamaz ancak bütün o terimlerin arasında kaybolmak işten bile değil. Gelin her şeyi anlaşılır kılabilmek için basit bir matematik kullanalım ve yüksek hızların dünyasına bir adım atalım.

Öncelikle bazı terimlerin üstünden geçelim. Hipersonik terimi için en basit haliyle süpersonik hızın dopingli versiyonu diyebiliriz.

Hipersonik hız nedir, süpersonik ile farkları nelerdir?

Süpersonik hızın basit ve anlaşılabilir açıklaması ‘ses hızından daha hızlı olması’ şeklinde. Ancak bu hızlar söz konusu olduğunda işler biraz daha karışıyor. Hipersonik hıza ulaşıldığında hava aracını sarmalayan hava molekülleri parçalanmaya başlıyor ve/veya elektrikle yükleniyor. Bu etkileşimler belirli bir hızda olmadığı için ‘hipersonik’ terimi, tam da bu olaylar yüzünden uçuş mekaniklerinin etkilenmeye başlamasıyla devreye giriyor. Bu hız genelde, deniz seviyesinde ve 20C derecede, saatte ortalama 6.173 km olarak ölçülüyor.

Hipersonik

Daha önce bu hız limitlerine birkaç defa ulaşılan örneklerin en kayda değer olanları ABD Hava Kuvvetleri ve NASA (https://www.nasa.gov/feature/space-and-hypersonics-technologies) tarafından yapılan uçuşlardı. 1967’de test pilotu William J. Knight ekibiyle birlikte yaptığı North American X-15 test uçuşunda en yüksek hıza saatte 7.274 km ile ulaştı. 2004’te NASA’nın sürücüsüz hava aracı NASA X-43A hipersonik uçak saatte 11.764 km hız yaparak bu alanda bir rekora imza atmış oldu.

Günlük yaşamda bazı uyarlamalar

SR-72 gibi askeri hava araçlarının maksimum hızları anlaşılabilir bir şekilde çok gizli tutuluyor. Yetkililerin açıklamalarına göre bu aracın hızı minimum hipersonik hız olan 5 Mach (saatte 6.173 km) olacak. Biz de örneklerimizde bu hızı baz alacağız.

Daha da yüksek hızların nasıl görüneceği konusunda bize yardım etmesi için de, ABD Hava Kuvvetleri ve NASA’nın yaptığı rekor uçuşlarını kullanacağız. Ses hızı, yüksekliğe ve sıcaklığa bağlı olsa da basit bir matematik kullanmaya karar verdiğimiz için biz bu değeri de saatte 1000 km olarak kabul edeceğiz.

Hipersonik füze

Füze denemeleri (Şu an için savunma tarafında çözüm bulunmuyor)

Öncelikle uçaklar, füzeler ve savaş uçaklarında kullanıldığını belirtelim. Lafı daha fazla uzatmadan gelin hipersonik hızları gerçek hayattaki bazı örneklere uyarlayalım:

  • Dünyanın çevresinin uzunluğunu 40074.275 km olduğunu düşünürsek, hipersonik jet dünyanın çevresini sadece 7,5 saatte dolaşabilirdi. X-15 hava aracı ise aynı mesafeyi 5,5 saatte, X-34A ise 3 saat 55 dakikada kat edebilirdi.
  • ABD’de aralıksız olarak yapılan en uzun yolcu uçuşu Miami-Seattle arasında 6 saat 40 dakikada yapılıyor. Hipersonik hızda bu yolculuğu yapmak sadece 50 dakikanızı alırdı. X-15 ile sadece 37 dakikada, X-43A ile ise sadece 26 dakikada yolculuğunuz bitmiş olurdu.
  • Dünya üzerinde yapılan en uzun aralıksız yolcu uçuşu ise Dubai-Yeni Zelanda arasında yapılıyor. Bu iki lokasyon arasındaki mesafe ise 14.200 km. Airbus A380 model yolcu uçağının bu uçuşu yapması 16 saat 24 dk. sürüyor. Hypersonic hızlarda bu uçuşu 2 saat 40 dakikada yapabilirdiniz. X-15 ile ise 2 saate 30 saniye kala uçuşunuz biterdi. X-34A ile mi? Yalnızca 1 saat 24 dakika. Bir bölüm Türk dizisi izlemek için bile yetersiz bir zaman…
  • Dünyanın en kısa yolcu uçuşu İskoçya’da Westray-Papa Westray arasında yalnızca 53 saniyede yapılıyor. Evet bu örnek biraz komik hatta gerçek dışı gelebilir ama, söz konusu hızla bu yolculuk 1.9 saniyede, X-15 ile 1.4 saniyede, X-34A ile ise 0.97 saniyede biterdi.
  • Elbette bunlar çok teorik örnekler. Çünkü yaptığımız hiçbir hesaplamada hayati faktörleri göz önünde bulundurmadık. Büyük fizik kuralları çiğnemenin yanı sıra (en yüksek hıza ulaşmak için geçen zaman bunların başında geliyor) o kadar yüksek hızda yapılan uçuşun sağlığı, yakıt gereksinimleri gibi çok önemli mühendislik sorunlarını de göz ardı ettik.

Yine de bu kadar yüksek hızlara ulaşabilen araçları hayal edebilmek epey zor olduğundan gerçek hayata yaptığımız birkaç uyarlama ile işleri basitleştirmeye çalıştık. Büyük ihtimalle asla hipersonik bir hızda seyahat edemeyeceğiz ve hatta bu hızı kafamızda canlandırmakta dahi zorlanabiliriz. Ama en azından, bu örneklerle hipersonik test uçuşlarını gerçekleştiren cesur insanları düşünüp cesaretlerini takdir etmek mümkün oluyor! Bu kunudan farklı olarak HAARP hakkındaki haberimize de bakabilirsiniz.

Haber Yorumları

Yorum yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.

Daha Fazla Bilim

Üste çık